Radye Temel Nedir? Nasıl Yapılır?

Radye jeneral temel olarak da adlandırılan radye temel sistemi, üzerinde bulunan yükün eşit olarak dağılıp toprağa aktarılması şeklinde tanımlanabilmektedir. Bu temeller bilinenin aksine sadece çok katlı ve fazla yüke sahip zeminlerde kullanılmamaktadır. Günümüzde aynı zamanda sağlamlığı anlaşıldığı için hemen hemen her tür zemin için kullanılmaktadır. Söz konusu temellerin depreme karşı da avantaj sağladığı bilinmektedir.

Jeneral temel için binanın dikileceği alan düzeltilerek üzerine taş dökülür. Bunun amacı betonun direk toprak üzerine dökülmesinin sağlıksız bir yöntem olmasıdır. Taş dökme işleminden sonra grobeton döküm işlemi yapılır. Bu işlemin ardından su yalıtımı için işlemler uygulanır ve radye temele uygun demir döşeme işlemi tamamlanır. Son olarak da üst katlara ait filiz demirleri atılıp hazır beton dökülerek radye jeneral temel işlemi tamamlanır.

Hangi Durumlarda Radye Temel Kullanılır? 

Radye jeneral temel işlemi bilinenin aksine birden fazla durumda kullanılabilmektedir. Bu durumları şu şekilde sıralamak mümkündür:

•  Binanın yapıldığı zeminin yeterli bir taşıma gücü olmaması durumunda,
•  Binanın kaldırabileceği yükten fazlasının olması durumunda,
•  Deprem riskinin yüksek olduğu bölgelerdeki zeminlerde,
•  Yer altı sularının fazla olduğu zeminlerde.

Kısaca özetlemek gerekirse radye temeller sağlam zemin üzerinde bina güçlendirme işlemi için tercih edilen temel yöntemlerinden bir tanesidir.

Radye Temel Çeşitleri Nelerdir? 

Bahse konu temellerin birbirinden farklı yöntemleri mevcuttur. Bu yöntemler belirlenirken zeminin yapısı, binanın sahip olduğu yük, temel duvarları ve kolonların sahip oldukları açıklıklar baz alınmaktadır. Bu temelleri şu şekilde gruplamak mümkündür.

• Kirişsiz Radye Temel
• Kirişli Radye Temel
• Mantar Şeklinde Radye Temel
• Ters Şekilde Radye Temel

Yukarıda yer alan temel çeşitleri aşağıda detaylı şekilde açıklanmıştır.

1. Kirişsiz Radye Temel 

Kirişsiz temel, genellikle duvar ya da kolonların birbirine yakın olduğu durumlarda kullanılmaktadır. Aynı zamanda bu yöntem binanın yükü az ise ve bodrum katlarında düz bir alan sağladıkları için genellikle bodrum katlarında kullanılmaktadır.

Kirişsiz temellerde yapı doğrudan bir kalın plağa oturtularak oluşturulur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta bu temeller kolonla etkileşime girdiği için oluşabilecek zımbalama kuvvetine karşı önlem almış olmaktır. Ayrıca bu temeller en az 30 cm olmalıdır.

2. Kirişli Radye Temel 

Kirişli radye jeneral temeller, kirişsiz temellerin aksine duvar ya da kolonlar birbirine uzak olduğu durumlarda kullanılmaktadır. Bu yöntem kullanılırken kirişler sebebiyle plak kalınlığı azalmaktadır. İlgili durum da bu yöntemin daha ekonomik olmasını sağlamaktadır. 

Yöntem kendi içerisinde alttan kirişli ve üstten kirişli radye temel olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Alttan kirişli temeller genellikle bodrumda kullanılan döşemelerin düz olması istendiği zaman ve temelin zemin üzerinde kaymasını engellemek istendiği zaman kullanılmaktadır. Bunun sağlanabilmesi için kirişler radyenin altında düzenlenmektedir.

Üstten kirişli temellerde ise kirişler genellikle bu temellerin üzerine oturtularak yapılır. Bu yöntemde bodrumdaki döşemelerin düz olması istendiği için kiriş aralıkları, kiriş yüksekliğinde doldurulur ve üzerine düz bir döşeme yapılır.

3. Mantar Şeklinde Radye Temel 

Mantar şeklindeki temellerde kolondaki yüklerin aşırı artması durumunun önüne geçmek için kullanılır. Mantar şeklinde bu temellerde oluşan yüksek kesme kuvvetlerinin önüne geçebilmek için kolon yüklerini daha geniş bir alana yaymak amaçlanmaktadır. Bunu yapmak için de kolonun alt kısımlarında kalınlaştırma yapmak gerekmektedir.

4. Ters Şekilde Radye Temel 

Zeminden gelen basıncın fazla olması durumunda ya da binada bulunan yükün fazla olması durumunda kullanılan yöntem ters şekilde radye jeneral temel yöntemidir. Bu yöntem sayesinde temel ters bir kemere benzer olacak şekilde düzenlenir.

Radye Temel Nasıl Yapılır? 

Yukarıda bahsettiğimiz radye temellerin yapılabilmesi için temelde 6 aşamadan oluşan aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

• Hafriyat döküm işlemi yapılmadan önce çeşitli cihazlar yardımıyla koordinat belirleme işlemleri yapılır ve belirlenen alanlara kireç dökülür.
• Belirlenen alanda hafriyat alma çalışmalarına başlanır. Bu aşamada sürekli kontroller sağlanarak yapılan kazının tam kararında olması sağlanmalıdır. Hafriyat alma işleminin sonunda sıfırlama adı verilen zeminin düzeltilmesi işlemi yapılır. Belirlenen alanda asansör çukurları belirlenir ve kazma işlemi tamamlanır.
• Hafriyat işlemleri tamamlandıktan sonra bir sonraki adım grobeton döküm işlemidir. Bu adımda amaç temelin zeminle olan bağlantısını kesmektir. Dolayısıyla önemli aşamalardan bir tanesidir. Bu aşamada zeminle olan beton bağlantısını kesmek için ve hafriyat tabanının tesviyesi için yaklaşık 1-2 cm kalınlığında grobeton uygulanır. İşlem sonrası asansör çukuruna kalıp çakılması işlemi yapılır.
•  Bir sonraki aşamada temel duvarının örülmesi işlemine geçilir. Bu noktada temel derinliğine uygun olarak bol harç kullanılması gerekmektedir. Harcın amacı duvarın yıkılmasını engellemektir. İşlem sırasında dikkat edilmesi gereken bir diğer konu ise temel yalıtımı yapılmasıdır. Projede belirtilen şekilde temel yalıtımının da yapılması gerekmektedir. Böylece su yalıtımını da sağlayacaktır.
•  Yalıtım işlemi tamamlandıktan sonra koruma betonu dökülmesi işlemi yapılır. Bu aşamadaki amaç bu beton sayesinde membran üzerine dökülen donatının membranı delmesini engellemektir. Beton dökme işleminden sonra ise aks belirleme aşamasına geçilir. Akslar belirlendikten sonra belirlenen donatılar yerleştirilir. Donatılar yerleştirilirken donatının çaplarına ve sehpa yüksekliğine dikkate etmek önem teşkil etmektedir. Donatıların yerleştirilmesi kadar hangi donatı katkılarının da yerleştirildiği önem teşkil etmektedir. Mukavemeti arttırmada olumlu bir avantaj sağlayan donatı katkıları bu temellerde kullanılan önemli bir malzemedir. Carbonier üzerinden erişebileceğiniz karbon fiber beton donatı katkısı ve bazalt elyaf beton donatı katkısı bu donatı katkı malzemelerine örnek olarak verilebilir. 
• Son aşama ise beton dökme aşamasıdır. Burada dikkat edilmesi gereken betonun soğuk derz yaşamaması için kısa sürede dökülmesi gerektiğidir.

Radye Temel Depreme Dayanıklı Mıdır? 

Deprem bölgesine sahip olan ülkemizde özellikle 1999 yılında yaşanan depremden sonra bu radye temellerin kullanımı daha da artmıştır. Bunun en büyük sebebi özellikle bu durumun farklı mesnet çökmelerini engellemesi ve farklı oturmalar açısından önem teşkil etmektedir.

Depremlerin çok sık yaşandığı ve yaşanacağının bilindiği ülkemizde yapı ve zemin arasındaki ilişkinin önemi daha da ön plana çıkmıştır. Bundan dolayı bu temellerin kullanımı da sürekli olarak artmaktadır. Ancak bahse konu temel çeşidi sadece deprem bölgelerinde değil alan problemi kaynaklı çok katlı yapıların yapılmak zorunda kaldığı bölgelerde de temel güçlendirme işlemlerinde kurtarıcı olabilmektedir.

Radye Temelin Avantajları ve Dezavantajları Nelerdir? 

Radye jeneral temellerin en büyük avantajı kötü zeminleri daha iyi duruma getirerek bu alanlara yapıların yapılmasını sağlayabilmesidir. Bu temeller, kötü zeminleri düzeltilmesi ve sıkıştırılmasının sağlamasıyla zemine dayanıklılık kazandırır. Aynı zamanda düz bir yüzey üzerine yapının yapılmasını sağladığı için zeminin hareketini azaltır.

Söz konusu durumun avantajları olduğu gibi radye temellerin dezavantajları da öne çıkar. Bunlardan ilki, yüksek mukavemetli beton donatı katkı ürünleri ve çeşitlerinin kullanılması yüzünden diğer temel türlerine göre maliyetinin daha yüksek olmasıdır. Aynı zamanda sabit bir zemin oluşturup zeminin hareketlerini kısıtladığı için binada oluşan ufak hareketler bile temeldeki beton ve donatıya zarar verebilmektedir. Tüm bu avantaj ve dezavantajlar göz önüne alınarak konu hakkında uzman kişilerin kararları doğrultusunda zeminlerde söz konusu temeller kullanılabilmektedir.

Önceki yazımıza https://www.carbonier.com/blog/beton-basinc-dayanimi-nedir linkinden ulaşabilirsiniz.