Rötre Nedir, Rötre Çatlağı Nasıl Engellenir?

Binalarda meydana gelen rötre çatlağı,olumsuz etkiye neden olan bir süreçtir. Rötre çatlağını anlayabilmek için öncelikli olarak rötrenin ne olduğu bilinmelidir. Peki betonda rötre nedir? Rötre, yapılardaki betonların içerisinde bulunan sıvının çeşitli nedenlerden ötürü azalmasının literatürdeki karşılığıdır. Rötre çatlakları ise bu durumun sonucunda betonun büzülmesi ve ince çatlaklar oluşması durumları için kullanılan bir terimdir. Bu tür çatlaklar, genellikle yeni dökülen veya henüz sertleşmemiş betonun su kaybı yaşaması ya da çevresel sıcaklık farklılıkları nedeniyle büzülmesi sonucu ortaya çıkar. Bu durum özellikle yeni ya da prizini almamış betonlarda oluşmaktadır. Çünkü betonlarda sıcaklık farklılıklarından dolayı su kaybı, duvarlarda büzülmeler oluşturur ve çatlaklara neden olur. Carbonier olarak, inşaat sektöründe önemli bir kavram olan rötre çatlağı hakkında yazımızda detaylı bilgiler vereceğiz. Böylece bu istenmeyen durumdan nasıl kaçınmanız gerektiği konusunda sizler de bilgi sahibi olabilirsiniz.

Rötre Çeşitleri Nelerdir?

Rötre, genellikle betonlardaki sıvı kayıplarına verilen isimdir. Meydana gelen sıvı kaybını tetikleyen ve rötre çatlağı oluşmasına neden olan birden fazla etken mevcuttur. Bu durum, rötrenin türlerine göre değişiklik göstermektedir. Rötreyi kendi içerisinde aşağıdaki gibi sınıflandırmak mümkündür:

• Termik rötre,
• Kuruma büzülmesi, 
• Hidratasyon büzülmesi, 
• Karbonatlaşma büzülmesi, 
• Plastik rötre 
• Negatif büzülme (şişme rötresi) 

Termik Rötre

Termik rötre durumunda, betonun soğuması sonucu meydana gelen büzülmeler, zamanla betonun yapısında rötre çatlağı oluşumuna yol açabilir. Beton işlemi tamamlandıktan sonra kurumaya bırakıldığında, betondaki priz yavaş yavaş bitmeye başlar. Prizi biten ve mevcut ısının yetersiz duruma gelmesiyle betonun belli alanlarında soğumalar meydana gelir. Bu soğuma alanları, termik büzülmelere sebebiyet verir.

Termik rötre, betonun hidratasyon ısısının yeterli olmamasından kaynaklı ortaya çıkan bir problemdir. Bu problem genellikle termik büzülmenin yaşanmasıyla birlikte 1 ya da 2 gün içerisinde kendisini göstermektedir. 

Termik rötrede problem genellikle kütlece büyük beton kullanılan baraj gibi alanlarda ortaya çıkmaktadır. Termik rötreyi engellemek için özellikle aşırı sıcak havalarda beton döküm işleminin yapılmaması ya da gece yapılmasının yanı sıra dökülen betonun sıcaklığının çok yüksek olmamasına dikkat edilmesiyle de sağlanabilir.

Termik rötrenin en büyük sebebi hidratosyon ısısının tüm beton yüzeyini ısıtacak güçte olmaması veya yetersiz gelmesidir. Bunun önüne geçebilmek için ise hidratasyon ısısı zaten düşük olan çimentolar kullanılabilir. Bu durumda ısı yetersiz gelse dahi ısı farkı çok olmayacağı için çatlakların olma ihtimali de düşürülebilir. Söz konusu yöntemler uygulanmadığında ise geciktirici katkı maddelerinin kullanımı yine termik rötre oluşumunu engelleyebilmektedir.

Kuruma Büzülmesi

Kurulma büzülmesinde ise beton işlemi bittikten sonra beton içerisinde bulunan suyun belli bir miktarı buharlaşır. Böylece suyun buharlaştığı alanlarda beton kuru kalır. Kuru kalan alanlarda büzülmeler meydana gelir. Bu duruma, kuruma büzülmesi veya kuruma rötresi adı verilmektedir.

Kuruma büzülmesi hemen fark edilemeyebilir. İlk başlarda kılcal çatlak şeklinde oluşan büzülme hemen hemen altı aylık bir süreç içerisinde büyüyerek belli hale gelmektedir. Bu çatlaklar, zamanla genişleyerek rötre çatlağı haline gelebilir ve betonun yapısını zayıflatabilir. Söz konusu durumun en büyük etkeni havadaki nemin düşük olmasıdır. Kuruma büzülmesinin önüne geçebilmek adına alınabilecek önlemlerin ilk sırasında yardımcı katkı maddelerinin kullanılması yer almaktadır.

Hidratasyon Büzülmesi

Çeşitli sebeplerden ötürü betonda bulunan su buharlaşır. Bu durum betonda bulunan su miktarının azalmasına neden olmaktadır. Su miktarının azalması buhar basıncını da azaltacağı için hidratasyon süreci de yavaşlama sürecine girmektedir. Hidratasyon sürecinin devam etmemesi ise betonda büzülmelere sebebiyet vermektedir. Bu durum, hidratasyon büzülmesi olarak adlandırılmaktadır. Söz konusu büzülmenin önlenmesi için hidratasyon ısısı düşük olan çimentolar tercih edilebilir. Ayrıca çeşitli katkı maddelerinin kullanımı ile de bu istenmeyen rötre çatlağı engellenebilir.

Karbonatlaşma Büzülmesi

Kalsiyum hidroksit ile karbondioksit kimyasal reaksiyonla kalsiyum karbonatı oluşturur. Bu reaksiyonda ayrıca bir miktar da su oluşmaktadır. Karbonatlaşma büzülmesi, beton üzerinde de gerçekleşebilmektedir. Betonda bulunan kalsiyum hidroksit havadaki karbondioksit ile birleşip beton üzerinde su oluşumuna neden olabilmektedir. Bu suyun çeşitli sebeplerden ötürü azalması ile beton üzerinde büzülmeler meydana gelir. Yüzeyde oluşan büzülmelere ise karbonatlaşma büzülmesi adı verilmektedir. Bu büzülmeler, zamanla rötre çatlağı oluşumuna da zemin hazırlayabilir.

Betonun karbonatlaşmasını önlemek karbonatlaşma büzülmesini de doğrudan etkileyecektir. Karbonatlaşmanın en büyük etkeni ise boşluklu yapının var olmasıdır. Boşluklu yapı, beton dökülürken dökülme sıklığıyla kontrol edilebilir. Dolayısıyla beton dökme esnasında bu konu göz önüne alınarak döküm işlemleri yapılmalıdır. Boşluk ve geçirgenliği en aza indirilmiş betonlarda karbonatlaşma görülmeyeceği için karbonatlaşma büzülmesi de görülmeyecektir. Bunu sağlamak için en çok kullanılan beton sıkıştırma tekniği, vibrasyondur.

Plastik Rötre

Plastik rötre, diğer tüm rötreler gibi betondaki sıvı kaybı sebebiyle oluşmaktadır. Ancak burada betonun yüzeyindeki sıvının hızlıca buharlaşması ile ani büzülmeler meydana gelmekte ve plastik rötre çatlağı hızlıca oluşmaktadır. Fakat kılcal çatlak olan bu çatlakların derinlikleri fazla değildir. Plastik rötre hızlı kurumanın gerçekleşmediği ve kuruma işleminin beklenenden çok uzun sürdüğü durumlarda da meydana gelmektedir.

Özellikle donatısız malzeme kullanan betonlarda meydana gelen plastik rötreyi engellemenin birçok yolu mevcuttur. Bunlardan ilki çok soğuk ya da çok sıcak havalarda ya da rüzgarlı havalarda beton döküm işlemlerinin yapılmamasına özen göstermektir. Böylelikle su kaybına ya da betonun kurumasına engel olabilecek durumların önüne geçilebilecektir. Ayrıca yüzey elastiğinin arttırılmasıyla ya da bazalt elyaf gibi elyaf bazlı ürünlerin kullanılmasıyla da plastik rötrenin önüne geçebilmektedir.

Negatif Büzülme (Şişme Rötresi)

Betonlarda meydana gelen fazla su kayıplarının zararlı olması gibi su kaybının olmayıp fazlalığının olması da beton için zararlıdır. Özellikle beton sürekli su içerisinde bırakıldığı zaman, betonun sıvıyı içine çektiği gözlemlenir. Böylece betonun hacminde artış meydana gelir. Oluşan hacim artışı ise yine çeşitli çatlaklara sebebiyet vermektedir. Bu süreç ise negatif büzülme ya da şişme rötresi olarak adlandırılır.

Büzülme durumunun önüne geçebilmek için betonun fazla su ile muhatap olmaması sağlanmalıdır. Betonda rötre çatlağı oluşmaması için sulanırken hesaplamaların en doğru şekilde yapılması gerekir. Böylece betonun, suyu içine çekerek şişmesinin önüne geçilmelidir.

Rötre Çatlağı Nasıl Oluşur?

Betonlama işlemi yapıldıktan sonra rötre çatlakları, çeşitli uygunsuz ortamlar ya da işlemler sonucunda ortaya çıkabilmektedir. Peki nedir bu durumlar? İlk olarak, betonun veya ortamın sıcaklığının betonlama işlemine uygun olmaması durumunda betonda çatlaklar meydana gelebilmektedir. Bunun dışında havadaki nem oranı ya da havadaki rüzgar hızı da rötre oluşumunu tetikleyen faktörlerdendir. Ayrıca betonda bulunan su miktarının az olması ya da gereğinden fazla olması da yine rötre oluşumuna sebebiyet vermektedir.

Rötre Çatlağına Karşı Nasıl Önlem Alınır?

Yapılarda meydana gelen çatlakların oluşumuna birden fazla etken sebebiyet vermektedir. Ancak bu etkenler ortadan kaldırıldığında ya da etkisi azaltıldığında rötre çatlağını önlemek veya oluşma ihtimalini azaltmak mümkündür. Bunun için havanın sıcaklığı kontrol edilerek en uygun durumda betonlama işlemi yapılmalıdır. Beton dökülürken sıkılığına dikkat edilmeli olabildiğince boşluk bırakılmamalıdır. Betondaki suyun oranı iyi ayarlamalı betondaki su miktarının aşırı az ya da aşırı fazla olmasının önüne geçilmelidir. 

Çatlakların oluşumunu en aza indirgeyecek katkı maddelerini betonlama işleminde kullanmak da betonda meydana gelen çatlakları engelleyecektir. Özellikle beton donatı katkı ürünlerinden olan karbon fiber beton donatı katkısı ve bazalt elyaf beton donatı katkısı betonlardaki büzülme ve çatlakların oluşumunun önüne büyük ölçüde geçmektedir. Bu noktada, Carbonier tarafından en kaliteli şekilde sizlere sunulan bu ürünler sayesinde betonlarınızda büyük sorunlara sebebiyet veren çatlaklardan tamamen kurtulabilirsiniz. Siz de Carbonier’in hızlı ve güvenilir hizmetinden yararlanmak için beton donatı katkı ürünlerimize göz atabilirsiniz.

Önceki yazımıza https://www.carbonier.com/blog/korozyon-nedir-binalarda-korozyon-nasil-onlenir linkinden ulaşabilirsiniz.